sstamellos

sstamellos

Κορνήλιος Καστοριάδης για την πολιτική οικολογία

Πολιτική υπόθεση η Οικολογία για τον Κορνήλιο Καστοριάδη
(μια αναφορά στην πολιτική οικολογία, για να μη ξεχνιέμαστε…,
ένα παλιό κείμενο της εφημερίδας "ΗΜΕΡΗΣΙΑ")

Για τον Κορνήλιο Καστοριάδη, τον διακεκριμένο Έλληνα φιλόσοφο, η οικολογία είναι βασικά πολιτική υπόθεση, περισσότερο από ό,τι επιστημονική. Aλλωστε το αληθινό ζήτημα όπως παρατηρεί «είναι η πλήρης εξαφάνιση της σωφροσύνης»

Η αναγκαιότητα να ληφθεί το περιβάλλον καθώς και η ισορροπία μεταξύ της ανθρωπότητας και των πόρων του πλανήτη σοβαρά υπόψη, είναι προφανής για οποιαδήποτε αληθινή και σοβαρή πολιτική. Η φρενήρης πορεία της αυτονομημένης τεχνολογικής ανάπτυξης και η τεράστια δημογραφική έκρηξη που θα συνεχίσει να γίνεται αισθητή το επιβάλλουν.

Η ευαισθησία του φιλοσόφου Κορνήλιου Καστοριάδη δεν μπορούσε να αφήσει εκτός ζητήματα της οικολογίας, με την οποία ασχολήθηκε σε σειρά εκδόσεων του. Η οικολογία, όπως έχει πει, «αποτελεί την κατανόηση του βασικού γεγονότος ότι η κοινωνική ζωή δεν μπορεί να μη λαμβάνει υπόψη με ένα κεντρικό τρόπο το περιβάλλον μέσα στο οποίο ξεδιπλώνεται αυτή η κοινωνική ζωή.

Όλως περιέργως, αυτή η κατανόηση μοιάζει να έχει υπάρξει σε μεγαλύτερο βαθμό προηγουμένως, σε άγριες ή παραδοσιακές κοινωνίες. Ακόμη και μια γενιά πριν, στην Ελλάδα, υπήρχαν αγρότες που ανακύκλωναν σχεδόν τα πάντα. Αυτό άλλαξε ριζικά με τον καπιταλισμό και τη σύγχρονη τεχνοκρατία, που είναι βασισμένα στην αέναη και ραγδαία αύξηση της παραγωγής και της κατανάλωσης και τα οποία συνεπάγονται ήδη κάποια προφανή σήμερα καταστροφικά αποτελέσματα για την οικόσφαιρα της Γης».

Για τον διακεκριμένο Έλληνα φιλόσοφο η οικολογία είναι βασικά πολιτική υπόθεση, περισσότερο από ό,τι επιστημονική. Aλλωστε το αληθινό ζήτημα όπως παρατηρεί «είναι η πλήρης εξαφάνιση της σωφροσύνης, της φρονήσεως. Δεδομένου ότι κανείς δεν μπορεί να πει με σιγουριά ότι το φαινόμενο του θερμοκηπίου θα οδηγήσει ή όχι σε μια άνοδο της στάθμης της θάλασσας, ούτε και πόσα χρόνια θα πάρει μέχρι η τρύπα του όζοντος να καλύψει όλη την ατμόσφαιρα, η μόνη συμπεριφορά που μπορούμε να υιοθετήσουμε είναι αυτή του diligens pater familias, του ευσυνείδητου ή συνεπούς πατέρα της οικογένειας που λέει στον εαυτό του: Αφού το ρίσκο είναι τεράστιο και ακόμη και οι πιθανότητες είναι αβέβαιες, θα προχωρήσω με τη μεγαλύτερη επιφύλαξη (σωφροσύνη) και όχι σα να ήταν όλο το ζήτημα επουσιώδες».

Παράλογη ιδέα
Σε σειρά άρθρων του ο Κορνήλιος Καστοριάδης επιστρέφει στο θέμα της οικολογίας, αναλύοντας πολλές πλευρές του ζητήματος με ιδιαίτερο πάθος καθώς δεν άντεχε στη σκέψη ότι «ο μόνος σκοπός στη ζωή μας είναι να παράγουμε και να καταναλώνουμε περισσότερο – μια ιδέα που είναι και παράλογη και εξευτελιστική – πρέπει να εγκαταλειφθεί. Το καπιταλιστικό φαντασιακό της ψευτο-ορθολογικής ψευδο-κυριαρχίας, της άνευ ορίων επέκτασης, πρέπει να εγκαταλειφθεί. Αυτό είναι κάτι που μπορεί να γίνει μόνο από όλους τους άνδρες και τις γυναίκες. Ένα άτομο, ή μια οργάνωση μόνο, μπορούν -στην καλύτερη περίπτωση- να προετοιμάσουν, να ασκήσουν κριτική, να διεγείρουν, να σκιαγραφήσουν πιθανές κατευθύνσεις».

Σίγουρα δεν είναι εύκολο να μιλήσει κανείς για ένα ιδεολογικό κίνημα γύρω από την οικολογία, όμως ο Κορνήλιος Καστοριάδης ανησυχεί για την εξέλιξη των κινημάτων και των κινήσεων οικολογίας «Εάν δεν υπάρξει ένα νέο κίνημα, καμία επανα-αφύπνιση του δημοκρατικού προτάγματος, η οικολογία θα μπορούσε εύκολα να ενσωματωθεί σε μια νέο-φασιστική ιδεολογία. Ενόψει μιας παγκόσμιας οικολογικής καταστροφής, παραδείγματος χάριν, κάποιος/κάποια μπορεί πολύ εύκολα να δει αυταρχικά καθεστώτα να επιβάλλουν δρακόντειους περιορισμούς σε έναν πανικόβλητο και απαθή πληθυσμό. Η παρεμβολή της οικολογικής συνιστώσας σε ένα ριζοσπαστικό δημοκρατικό πρόταγμα είναι απολύτως αναγκαία».

Όπως προσδιορίζει άλλωστε, «Η οικολογία δεν είναι: η αγάπη της φύσης. Είναι η αναγκαιότητα του αυτό-περιορισμού (δηλαδή, η αληθινή ελευθερία) του ανθρωπίνου είδους σε σχέση με τον πλανήτη πάνω στον οποίο, από τύχη, υπάρχει και τον οποίο έχει βαλθεί να καταστρέψει».

Σχέση με τον πλανήτη
«Η οικολογία δεν είναι: η αγάπη της φύσης. Είναι η αναγκαιότητα του αυτό-περιορισμού (δηλαδή, η αληθινή ελευθερία) του ανθρωπίνου είδους σε σχέση με τον πλανήτη πάνω στον οποίο, από τύχη, υπάρχει και τον οποίο έχει βαλθεί να καταστρέψει»

Κατευθύνσεις
«Ένα άτομο, ή μια οργάνωση μόνο, μπορούν -στην καλύτερη περίπτωση- να προετοιμάσουν, να ασκήσουν κριτική, να διεγείρουν, να σκιαγραφήσουν πιθανές κατευθύνσεις»

13 χρόνια από τον θάνατο του Έλληνα Φιλοσόφου
Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και την ίδια χρονιά η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Ο Κορνήλιος Καστοριάδης πρωτοήρθε σε επαφή με τη μαρξιστική σκέψη και τη φιλοσοφία ταυτόχρονα σε ηλικία 13 ετών. Επί δικτατορίας Μεταξά (1937) προσχώρησε στην ΟΚΝΕ. Ενεγράφη στο κομμουνιστικό κόμμα και το 1941. Το 1943 προσχώρησε στην τροτσκιστική ομάδα του Σπύρου Στίνα. Το 1944 γράφει τα πρώτα του κείμενα για τις κοινωνικές επιστήμες και τον Μαξ Βέμπερ (Max Weber). Σπούδασε αρχικά νομικά, οικονομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στη συνέχεια, μετέβη με το πορτογαλικό πλοίο Ματαρόα από τον Πειραιά στο Παρίσι όπου έμελλε να εγκατασταθεί μόνιμα. Το 1948 μαζί με τον διανοούμενο Κλωντ Λεφώρ ίδρυσαν την ομάδα Socialisme ou Barbarie («Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα»), η οποία από το επόμενο έτος μέχρι το 1965 εξέδιδε ομώνυμο περιοδικό.
Το 1970 ο Καστοριάδης αποκτά τη γαλλική υπηκοότητα και στρέφεται στην ψυχανάλυση.

Τα τελευταία χρόνια της ζωής του ο Κορνήλιος Καστοριάδης επισκέφθηκε αρκετές φορές της Ελλάδα, δίνοντας σειρά διαλέξεων. Το 1989 αναγορεύθηκε επίτιμος διδάκτορας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Ο Κορνήλιος Καστοριάδης απεβίωσε σε ηλικία 75 ετών, στις 26 Δεκεμβρίου του 1997.

Της Τέας Βασιλειάδου
Εφημερίδα «ΗΜΕΡΗΣΙΑ» 2007

Scroll to Top